خديجه ،دختر خويلد از قبيله بنى ‏اسد ،يكى از قبايل قريش می باشد.نام مادرش فاطمه است و گفته مى‏ شود كه پدر حضرت خدیجه در جنگ‏هاى «فجّار» در دوران جاهلیت ، كشته شد. انفاق و احسان حضرت خدیجه به تهي‌دستان آنچنان مشهود بود به "ام الصحاليك" يا مادر بينوايان مشهور گردید و چون در جامعه ی جاهلی و فاسد آن دوران ، از هر جهت پاك زيسته بود ، به "طاهره" لقب يافته بود. سایر القاب حضرت خديجه عبارتند از مباركه ،كبري و كنيه‌هاي وي عبارتند از: "ام هند،‌‌ام المومنين،‌ام الزهراء" دو آیه ی 6 و8 سوره ی ضحی نیز یاد آور ازدواج تاریخی حضرت خدیجه با پیامبر اکرم است که سند افتخار دیگری براي بانوي مكه بشمار می رود.

پيامبر (ص) نیز در سن بيست و پنج سالگي با خديجه كه چهل سال از عمر خويش را پشت سرگذاشته بود،‌ازدواج نمود و براساس نقل معروف، حضرت خديجه از رسول خدا بزرگ‌تر بود و داوطلبانه ، همسري "محمدبن عبدالله" را پذيرفت و از وي داراي چندين فرزند گردید كه عزيزترين آنها "فاطمه ی زهرا" بود. ایشان حدود بيست و چهار سال،همسر و هم سـِـر رسول خدا بود تا اینکه در سن 64 سالگی دیده از جهان فروبست. پیامبر تا پیش از فوت حضرت خدیجه یعنی تا سن 50 سالگی همسر دیگری اختیار نکردند. بعد از خديجه هم اگر چه به اقتضاي حكمت‌ها و مصالحي، زن‌هاي متعددي گرفتند، ولي هيچ يك از آنها جاي خديجه را پرنکردند و پيامبر (ص) از آنها صاحب فرزندي نشد و نسل او از خديجه باقي ماند.

دلیل عدم ازدواج پیامبر در زمان حیات خدیجه را با تدبر در آیه ی سوم سوره نساء نیز می توان توجیه نمود:

علاقه ی شدید پیامبر به خدیجه ی کبری مانع از برقراری عدالت عاطفی و مساوات والای مد نظر قرآن ، میان سایر همسرانشان می گردید ؛ همانطور که بعد از رحلت خديجه ، پیامبر به سایر همسرانش مي فرمود:«اگر چه شما خوب هستيد اما هيچ کدامتان نزد من با خديجه برابری نمی کنید.»

روایت زیر،برخی ویژگی های ممتاز اخلاقی و ایمانی حضرت خدیجه را از زبان پیامبر بررسی نموده است: «به خداوند سوگند! بهتر از خدیجه خداوند زنی به من نداده است؛ زيرا:

• او هنگامى به من ايمان آورد كه مردم كافر بودند
• زمانى مرا تصديق كرد كه مردم مرا دروغگو می‏دانستند
• مال خود را در اختيار من گذاشت و در حالى كه مردم مرا محروم كرده بودند.
• خداوند از او _و نه از زنان ديگر_ به من فرزند داد.»

حضرت خدیجه ،سنگ صبور پیامبر:

سوابق نيكو و درخشان رسول خدا (ص) و اخلاق ، راستگویی، امانتداري،‌ياري ضعفا ، دستگيري از فقرا، تواضع، قناعت، ايثار و مهمان نوازي و ساير صفات پسنديده آن حضرت در محیط جاهلیت و پراز فساد و تباهی جامعه ی بت پرست عرب، در نظر خدیجه متجلی بود بنابراين خديجه در پذيرفتن اسلام،‌هيچ گونه صبر و ترديدي نكرد، و از‌ همان قدم اول، يار و مددكار پيامبر شد و ثروت و اموال خود را براي ياري دين خدا،‌در اختيار پيامبر قرار داد و اولین زنی بود که به اسلام گروید و در روزهاي آغاز طلوع اسلام، در کنار حضرت علی (ع) و همسر بزرگوارش محمد مطصفی صلي‌الله عليه و آل و سلم نماز را اقامه کرد.

خدیجه هميشه آماده بود كه حتى كوچك‏ترين تمايلات آن حضرت‏ را كه به زبان هم نمى‏ آورد، به انجام رساند؛ چنان كه وقتى ديد آن حضرت‏ (ص) به زيد بن حارثه _كه در آن هنگام به عنوان برده نزد خديجه به سر مى‏ برد_ علاقه دارد، او را به حضرت رسول‏ صلى الله عليه وآله بخشيد. بالاخره چنان آرامشى در فضاى خانه برقرار كرده بود كه برخى از مورخان او را با عنوان «كان يسكن اليها»(در نزد خديجه آرامش مى ‏يافت) ياد كرده‏ اند.

کان يَسْكُنُ اِلَيْه (در نزد او آرامش می یافت)

پيامبر اسلام (ص) از طرف خدا مأمور بود كه با خرافات و مظاهر شرك و بت‌پرستي و ستمگري و محروميت توده‌هاي ضعيف و فقر و جهل و ناداني، فساد فحشا و آنچه رذايل بود،‌مبارزه و با گردنكشان،‌مشركان و بت‌پرستان متعصب، رؤساي قبايل و سران استثمار،‌با عادات و اديان باطل و تعصبات كوركورانه جهاد كند.

از سوی دیگر مشركان،‌همه توان و قدرت خويش، از جمله: شجاعان قوی هیکل و مردافكن، ‌شعراي ناسزاگو، ‌اراذل و اوباش،خويش و بيگانه، را براي مبارزه با اهداف آن حضرت بسيج نموده بودند و تا آنجا كه مي‌توانستند او و چندی از يارانش را اذيت می کردند، مي‌زدند، رنج داده، ناسزا مي‌گفتند، سر راهشان را با خار و خاشاك مي‌بستند، در حال نماز و پرستش به آنان توهين كرده و روابط خود را با او و يارانش قطع نمودند. طعام را در اختيار او و كسان و پيروانش قرار نمي‌دادند و در كل، محيط خارج، عليه پيامبر (ص)به پيكار و نبرد بر خاسته بود و همه مشركان با دعوت و رسالتش مخالفت مي‌نمودند.

پرواضح است اگر مردي در خارج از خانه با دشمنان گرم پيكار گشته و به حمله‌‌هاي وحشيانه، استهزاء،‌سرزنش و اذيت و آزار مردم گرفتار گردد و در منزل نيز با همسري نادان و بدخو و ترسو، ضعيف و شماتت‌گر، روبرو شود كه او را ازكار و هدف وي و پيمودن راهي كه مدنظر اوست باز دارد و او را سرزنش كند و به ترك دعوا و تسليم شدن به دشمنان وادار نمايد،‌از اينكه هر روز شوهرش مورد شتم و استهزاي جاهلان قرار مي‌گيرد، خسته و ناخوشايند باشد و در پي حل مشكلات همسر خويش برنيايد، بي شك مشكلات و دشواري‌هاي آن مرد، دو چندان خواهد شد.

اما حضرت خدیجه همان بزرگ بانوي ثروتمندي كه در آسايش و احترام زندگی اشرافی زيسته بود و با كمال رضايت و خرسندي از اموال بسيار و توانگری اش چشم پوشید تا در دشوارترين لحظات مسیر تحقق اهداف پیامبر بایستد و مقاومت نماید. بنابراین هنگامي كه حضرت به خانه مي‌رسید، به استقبال وي مي‌شتافت ، پیگیر حالش بود و از او دلجويي مي‌نمود ؛ ضمن یادآوری رحمت و نصرت و لطف خدا ، ‌گرد وغبار را از چهره درخشانش مي ربود و ملالت آزار قوم را تسلی می داد.

خديجه نيز چون پيامبر صلي‌الله عليه و آله و سلم از زخم زبان مشركان و بت‌پرستان بي‌نصيب نماند، زن‌ها از او كناره گرفته و رفت و آمد با او را قطع نموده بودند تا جاییکه حتي در هنگام زايمان نیز کسی را مدد کار خود نمی یافت.

نقل است که خدیجه برای وضع حمل فاطمه ی زهرا، پیکی را برای کمک ، بسوی زنان و فرزندان قریش فرستاد. آنان اینگونه پاسخ دادند:«مطابق میلت عمیلت و خلاف خواست ما عمل کردی و زن یتیم ابوطالب شدی ، کسی که مالی ندارد و فقیر است، بنابراین امید یاری ما را نداشته باش.»حضرت خديجه(س) از این پاسخ بسیار ناامید و دل آزرده شد اما در اين حال به خواست خدا، 4 زن به نام های "ساره همسر ابراهیم(ع)، آسيه دختر مزاحم، مريم دختر عمران، مريم دختر عمران" نزد خدیجه ظاهر شدند تا در زمان ولادت فاطمه ی زهرا(س) یاری گر او باشند.

حسن ختام

حضرت خديجه در حالي که خود از ثروتمندترين زنان عرب بود در سه سال محاصره اقتصادي و تحريم اجتماعي قريش و تنگناهای طاقت فرساي شعب ابي طالب همواره یار و پشتیبان پیامبر اسلام بود و در فاصله ی کوتاهی از پايان تحريم و حصر ، ابتدا حضرت خديجه و سه روز بعد ابوطالب چشم از جهان فروبستند.

خدیجه بعنوان پشتیبان عاطفی و مالی پیامبر بود و ابوطالب نیز با نفوذ سیاسی خود پناهگاهی در برابر آزار دشمنان به حساب می آمد و ارتحال این بزرگواران بقدری طاقت فرسا بود که پيامبر خاتم، آن سال را "عام الحزن" نام نهاد.

منزلت حضرت خدیجه در حدیث زیر تبیین گردیده است: «الجنه تشتاق الي اربعه؛ آسيه بنت مزاحم، مريم بنت عمران، خديجه بنت خويلد، فاطمه بنت رسول الله» بنابر حدیث فوق ، بهشت به چهار زن افتخار مي‌كند و مشتاق پذيرفتن اين چهار بانوي تاريخ ساز و الگو و اسوه، مي‌باشد. حضرت خديجه در اين روايت از دو جهت مورد احترام است: نخست آنکه به طور مستقل در كنار بهترين زنان عالم یعنی آسيه و مريم و فاطمه نام برده شده اند و دیگر آنکه به عنوان مادر سرور زنان دنيا و آخرت، حضرت زهرا (ع) منزلت دوچندانی را متوجه خود می گردانند.

آری، همسری رسول خدا(ص)، لیاقتی می‌خواست که ذات مقدس الهی، این شایستگی را در وجود حضرت خدیجه‌(س) آفرید. استواری درخت را از میوه شیرین آن می‌توان شناخت و معنای خدیجه را از زلالی زهرا(س) و خوشا بر بهشت برین که بانویی همچون تو را در برگرفته است.

تاريخ اسلام به وجود چنين بانویی افتخار مي‌نمايد. مزار وي در حجون(مکانی در شهر مکه) مي‌باشد و در جوار عبدالمطلب و قصي و ديگر نيكان می باشد که متاسفانه وهابیون متحجر از بازدید عمومی مزار حضرت خدیجه جلوگیری می نمایند.

سلام الله عليها و علي بعلها رسول‌الله صلي الله عليه و آله و سلم علي ابنتها سيده نساء العالمين و علي صهرها علي اميرالمؤمنين وسيدالمسلمين و علي ابنائها الائمه الطاهرين

.

.

منابع و مراجع(مقاله ی پیشرو با ویرایش دستوری-ساختاری ، بازبینی چینش و روان سازی جملات و بازخوانی مکرر منابع ذیل، خلاصه و ارائه گردیده است.)

روزنامه جمهوری اسلامی،12 اردیبهشت 1390،(گلچین فاطمی)

روزنامه جمهوری اسلامی،18مرداد 1390،(درسهای ماه مبارک رمضان-8)

روزنامه جمهوری اسلامی،11اردیبهشت 1392،(فاطمه زهرا،ام الفضائل)

مقاله ای از آيت الله صافي گلپايگاني؛منتشر شده در پايگاه اطلاع رساني دفتر حضرت آيت الله العظمي صافي گلپايگاني

روزنامه کیهان،پنج شنبه 27 تیرماه 1392،شماره20545

نشریه الکترونیک پرسمان

• پرسش و پاسخ1
• پرسش و پاسخ2
• پرسش و پاسخ3
• پرسش و پاسخ4